Цзиньфуюйцуй

Цзиньфуюйцуй (金佛玉翠, jīnfúyùcuì) нь Чунцин төвлөн захирагдах хотын (重庆, Chóngqìng) Наньчуань дүүргээс (南川区, Nánchuān Qū) гаралтай, улсын хэмжээний хамгаалагдсан газарзүйн заалтын бүтээгдэхүүн (国家农产品地理标志产品) болох алдарт ногоон цай юм. Нэр нь «Алтан Будда уулын хаш ногоон» гэсэн утгатай бөгөөд ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн байгалийн өвд бүртгэгдсэн ариун Цзиньфушань уул (金佛山, Jīnfóshān)-ы бэлд цайны гол талбайнууд оршдогт шууд хандсан нэршил юм. Наньчуань дүүрэг 1700 гаруй жилийн цай тариалалтын түүхтэй бөгөөд Цзиньфуюйцуй сорт 1993 онд бүтээгдсэн нь бүс нутгийн эртний цайны уламжлалыг орчин үеийн боловсруулалтын технологитой холбосон юм.

1. Ангилал ба Газар нутаг:

• Төрөл: Ногоон цай (绿茶, lǜchá), исээгүй. Бэхэлгээ хийх аргаар чаочин люйча (炒青绿茶, chǎoqīng lǜchá) – бөмбөрт шарсан ногоон цайнд хамаарна.
• Ангилал: Хятадын бүс нутгийн ногоон цай; хамгаалагдсан газарзүйн заалтын бүтээгдэхүүн.
• Гарал үүсэл: Хятад улс, Чунцин төвлөн захирагдах хот (重庆市, Chóngqìng Shì), Наньчуань дүүрэг (南川区, Nánchuān Qū). Үйлдвэрлэлийн бүс нь дүүргийн 29 сум, тосгоныг хамарна – зүүн талын Шүйцзян сумаас (水江镇) өмнө талын Тоуду сум (头渡镇), баруун талын Шэньтун сум (神童镇), умард талын Тайпинчан сум (太平场镇) хүртэл. Үйлдвэрлэлийн гол бөөм нь Цзиньфушань үндэсний ландшафтын цэцэрлэгт хүрээлэн болон Дагуаньюань (大观园区) экологийн хөдөө аж ахуйн бүсийн орчим дахь 750–1200 м өндөрлөгийн үүл манант бүслүүрт төвлөрдөг.
• Газарзүйн солбицол: Наньчуань дүүрэг – ойролцоогоор хойд өргөрөг 28°46′–29°30′, зүүн уртраг 106°54′–107°27′. Цзиньфушань уул – хойд өргөрөг 28°50′–29°20′, зүүн уртраг 107°00′–107°20′.

2. Түүх ба Соёлын Ач Холбогдол:

• Түүх: Наньчуань нутаг нь баруун өмнөд Хятадын хамгийн эртний цай тариалдаг бүс нутгийн нэг юм. Нутгийн цайны түүх Баруун Жоу улсын үеэс (МЭӨ XI–VIII зуун) улбаатай: «Хуаян гочжи» (《华阳国志》, «Хуа уулын өмнөх нутгийн тэмдэглэл»)-д Ба улс жил бүр Жоу вангийн ордонд өргөл барьцын дотор цай өргөдөг байсан тухай дурдсан. Хожуу Тан улсын үед (IX зууны сүүл – X зууны эхэн) цайны мэргэн Мао Вэньси (毛文锡, Máo Wénxī) «Чапу» (《茶谱》, «Цайны бүртгэл»)-д: «Фучжоу тойрог гурван төрлийн цай үйлдвэрлэх бөгөөд тэдгээрээс бинхуа цай хамгийн шилдэг нь» гэж тэмдэглэсэн нь тэр үеийн Бинхуа (宾化) нь орчин үеийн Наньчуань гэсэн үг. Өмнөд Сун улсын үед (XII зуун) «Жяньянь зацзи» (《建炎杂记》, 1162 он) бүтээлд нийслэл хотноо алдаршсан «Бинхуа заочунь» (宾化早春) – «Бинхуагийн эрт хаврын цай»-г тэмдэглэсэн байдаг. Аугаа «Цайны судар» (《茶经》, Лу Юй)-т Лу Юй (陆羽) мөн Цзиньфушань уул харьяалагдах Башань-Сячуань (巴山峡川) уулсаас эртний цайны мод ургадаг тухай тэмдэглэсэн.

  Шинэ үеийн түүхэнд Наньчуань хөгжлийн хэд хэдэн үе шатыг туулсан. 1939 онд энд «Цзиньфо цайны компани» (金佛茶业公司) байгуулагдсан. 1970 онд Наньчуань Хятадын 100 суурь цайны хошууны жагсаалтад багтаж, 1980 он гэхэд Наньчуань цайны үйлдвэр баригдсан. 1970–80-аад онд тус дүүрэг «Эмэй» (峨眉牌) нэртэй улаан мөхлөгт цайгаараа (红碎茶, hóngsuìchá) алдаршиж, Женевийн олон улсын хүнсний 25-р үзэсгэлэнгийн алтан медаль хүртэж, Шанхай боомтоор ачихдаа хяналт шалгалтаас чөлөөлөгдсөн экспортын бүтээгдэхүүн болсон. 1979 онд алдарт цай судлаач У Жюэнун (吴觉农, Wú Juénóng) болон Баруун өмнөд хөдөө аж ахуйн их сургуулийн профессоруудын оролцоотойгоор Цзиньфушань ууланд хоёр мянга гаруй зэрлэг цайны мод илрүүлсэн нь тус бүс нутаг цайны гарал үүслийн хамгийн чухал төвүүдийн нэг болохыг баталсан.

  Цзиньфуюйцуй ногоон цайг 1993 онд Наньчуань цайны техникийн станц (南川茶技站) бүтээсэн. 2005 оноос хойш «Санься цом» (三峡杯) тэмцээнд зургаан удаа дараалан «Чунцины арван алдарт цай» хэмээн өргөмжлөгдсөн. 2005 онд «Хуамин цом» (华茗杯) олон улсын тэмцээний алтан шагнал, «Холбооны цом» (联合会杯) – Хятад, Япон, Өмнөд Солонгос, АНУ-ын оролцсон олон улсын тэмцээний мөнгөн шагнал хүртсэн. 2008 онд – долдугаар «Санься цом»-ын оролцогчдын дунд тэргүүн байр, анхдугаар чуулганы «Чунцины арван алдарт цай»-н өргөмжлөл. 2010 онд – наймдугаар «Санься цом»-ын алтан шагнал, шүүгчдийн болон үзэгчдийн нэр төрөлд нэгэн зэрэг тэргүүн байр эзэлсэн. 2024 онд Цзиньфуюйцуй ногоон цайны төрөлд олон улсын «Динчэн цайны ван» (鼎承茶王赛) тэмцээний дээд зэргийн «зургаан одонт онцгой алтан шагнал» (六星特别金奖)-д хүртсэн. «Цзиньфуюйцуй» брендийн үнэ цэнэ 461 сая юаньаар үнэлэгддэг.

• Нэр: 金 (jīn) – «алт, алтан»; 佛 (fó) – «Будда»; 玉 (yù) – «хаш, хасаг»; 翠 (cuì) – «маргад ногоон, ногоон өнгө». Нэр нь Алтан Будда уулын (Цзиньфушань) дүр төрх, цайны харагдах шинж болох хуурай навч болон шөлний дотроос гэрэлтэх хаш ногоон өнгийг яруу найргийн хослолоор илэрхийлдэг. Цзиньфушань уул нар жаргах үед хадан цохионууд нь алтан гэрлээр гялалзаж, мянган гэрэлтсэн будда мэт харагддагаас ийнхүү нэрлэгдсэн бөгөөд энэ үзэгдлийг Сун улсын «Ван Цзиньфушань яо» (《望金佛山谣》) дуунд: «Цзиньфо хэ цуйвэй, пяомяо юньсяцзянь» (金佛何崔嵬，缥缈云霞间 – «Алтан Будда уул ямар сүрлэг вэ, үүлс, үдшийн гэгээн дунд хөвөх мэт») хэмээн магтан дуулжээ.

• Соёлын ач холбогдол: Цзиньфуюйцуй – Наньчуань дүүргийн нэрийн хуудас, «бренд цай», «Чунцины гурван алдарт цай»-н нэг (重庆三大名茶) юм. Энэхүү цай нь ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвд бүртгэгдсэн («Өмнөд Хятадын карст» бүрэлдэхүүн, 2014) Цзиньфушань-ы соёлын ландшафттай салшгүй холбоотой. Цзиньфушань-д зэрлэг эртний цайны мод (古茶树, gǔcháshù) ургах бөгөөд Баруун өмнөд их сургуулийн тооцоогоор хамгийн том нь 1400 гаруй настай. Эдгээр мод нь «Цзиньфушань-ы таван гайхамшиг» (金佛山五绝)-т дөрвөлжин хулс (方竹), мөнгөлөг гацуур (银杉), гинкго (银杏), рододендрон (杜鹃)-той хамт ордог. Эндемик зүйл болох «наньчуань цай» (Camellia nanchuanica H.T. Chang et Xiong)-г Сунь Ятсений их сургуулийн профессор Жан Хундо бие даасан ургамал зүйн төрөл хэмээн тодорхойлж, «Чунцины хөдөө аж ахуйн шилдэг генетик нөөц»-ийн аравт багтаасан.

  Бүс нутгийн өдөр тутмын соёлд «наньчуань тост цай» (南川打油茶, Nánchuān dǎyóuchá) хийх уламжлал онцгой байр суурь эзэлдэг. Энэ нь цайг тос, амтлагчтай шарж хийсэн өтгөн ундаа бөгөөд нутгийн иргэд сэргэлэн цовоо байхын тулд ууж, «ганьцзиньтан» (干劲汤 – «эрч хүчний шөл») хэмээн нэрлэдэг.

3. Ботаникийн Тодорхойлолт ба Түүхий Эд:

• Сорт / Культивар: Гол культиварууд нь Фудин Дабайча (福鼎大白茶, Fúdǐng Dàbáichá) ба Баюй Тэцзао (巴渝特早, Bāyú Tèzǎo) бөгөөд хоёулаа үндэсний санал болгосон сорт (国家级良种)-ууд юм. Туслах түүхий эдэд «Сычуань жижиг навч» (川小叶群体种, Chuān xiǎoyè qúntǐ zhǒng) бүлгийн нутгийн жижиг навчит популяцийн сортууд ашиглагддаг. Фудин Дабайча – Camellia sinensis var. sinensis-ын том найлзууртай сорт бөгөөд эрт сэргэх, элбэг хөвсгөр үстэй, амин хүчлийн өндөр агууламжтайгаараа онцлог. Баюй Тэцзао – Чунцины селекцийн хэт эрт сорт бөгөөд ердийн культиваруудаас 7–10 хоногийн өмнө түүж эхлэх боломжийг олгодог.
• Түүвэр: Үндсэн түүвэр – хавар, гол төлөв Цинмин баярын (清明, 4-р сарын эх) өмнө болон орчим. Хаврын түүвэр нь өвлийн турш хуримтлагдсан амин хүчлээс шалтгаалан хамгийн өндөр чанартай түүхий эдийг өгдөг. Зун, намрын түүврийг олноор үйлдвэрлэх цайны төрөлд ашигладаг.
• Түүврийн стандарт: Онцгой зэрэглэл (特级) – дөнгөж дэлгэрч эхэлсэн ганц навчтай нэг найлзуур (一芽一叶初展, yī yá yī yè chūzhǎn); нэгдүгээр зэрэглэл (一级) – хоёр навчтай нэг найлзуур; хоёрдугаар зэрэглэл (二级) – гурван навчтай нэг найлзуур.
• Түүхий эдэд тавигдах шаардлага: Шинэ, нэгэн төрлийн, механик гэмтэлгүй, бүдүүн, хэт боловсорсон навчгүй байх. Шинэ навчны цайны полифенолын агууламж 25 %-иас багагүй, усан хандын агууламж 47,4 %-иас багагүй байна.

4. Терруар ба Тариалалтын Онцлог:

• Уур амьсгал ба рельеф: Наньчуань дүүрэг нь Сычуань хотгор ба Юньнань-Гүйжоу өндөрлөгийн зааг дээр, субтропикийн чийглэг муссоны уур амьсгалын бүсэд оршдог. Жилийн дундаж температур 16,6 °C, жилийн дундаж хур тунадас 1185 мм орчим. Манантай өдрийн тоо 200-аас давдаг. Өдөр шөнийн температурын эрс хэлбэлзэл нь найлзуурын өсөлтийг удаашруулж, амин хүчлийн хуримтлалыг дэмждэг: хаврын найлзуур дахь чөлөөт амин хүчлийн агууламж 4,0 % ба түүнээс дээш хүрдэг. Шууд нарны цацрагаас илүү сарнин (диффуз) гэрлийн давамгайлал нь түүхий эдийн үнэртэн болон амин хүчлийн чадавхыг нэмэгдүүлдэг.
• Ургах өндөр: Далайн түвшнээс дээш 600–1200 м; үйлдвэрлэлийн гол бөөм нь 750–1200 м-ийн үүл манант бүслүүр.
• Хөрс: Сул хүчиллэг шар хөрс болон нил ягаан хөрс (紫色土, zǐsè tǔ), рН 4,5–6,5, органик бодисоор баялаг. Үйлдвэрлэлийн гол бөөм нь ус хамгааллын бүсэд хамаарах бөгөөд химийн бордоо, пестицидийн хэрэглээг хориглосон.
• Тариалалтын онцлог: Цайны цэцэрлэгүүд Цзиньфушань уулын энгэрт байрлах бөгөөд байгалийн ойгоор хүрээлэгдсэн нь хортон шавьжаас биологийн хамгаалалт болж, өвөрмөц бичил уур амьсгал бүрдүүлдэг. Цзиньфушань уул нь үндэсний байгалийн нөөц газар, Дэлхийн өвийн объект бөгөөд баялаг биоолон янз байдалтай (баримтжуулсан 8000 гаруй зүйлийн ургамал, амьтан) нь цайны түүхий эдийн экологийн цэвэр байдлыг шууд бүрдүүлдэг.

5. Үйлдвэрлэлийн Технологи:

Цзиньфуюйцуй-г шарсан ногоон цайны (炒青, chǎoqīng) технологиор үйлдвэрлэх бөгөөд хэлбэр оруулах гар ажиллагааны элементүүдтэй. Бүрэн цикл нь бүс нутгийн биет бус соёлын өвд хамаарах 28 технологийн үйлдлээс бүрдэнэ. Ерөнхий зарчим: «өндөр температурт түргэн бэхэлж шинэлэг чанарыг хадгалах, бага температурт удаан хатааж гадаад төрхийг бүрдүүлэх» (高温快杀锁鲜，低温慢烘塑形). Бэлэн цайны эцсийн чийгшил 6,5 %-иас ихгүй.

1. Шинэ навчийг дэлгэх (鲜叶摊放 — xiānyè tānfàng): Түүсэн түүхий эдийг агааржуулалттай өрөөнд 4–6 цагийн турш нимгэн давхаргаар дэлгэж хэсэгчилсэн чийг алдалт хийнэ. Энэ үе шат нь эфирийн катехины агууламжийг бууруулж, навчийг дулааны бэхэлгээнд бэлтгэх замаар гашууныг багасгаж, амтын зөөлөн чанарыг нэмэгдүүлдэг.
2. «Ногооныг алах» (杀青 — shāqīng): Бөмбөрт машинд 200–240 °C-ийн температурт ферментийн идэвхийг зогсоох. «Өндөр температурт түргэн алах» (高温快杀) зарчмыг ашиглаж, исэлдэлтийг тэр дор нь зогсоож, түүхий эдийн шинэлэг шинж чанарыг бэхэлдэг.
3. Эрчлэх (揉捻 — róuniǎn): Дунд зэргийн даралтаар 10–15 минутын турш хөнгөн эрчлэлт. Зорилго нь эсийн шүүсийг ялгаруулж, хэт их бүтэц эвдэлгүйгээр навчинд анхны хэлбэр оруулах.
4. Тэгшилж хэлбэржүүлэх (理条 — lǐtiáo): 80–100 °C-ийн температурт тусгай тоног төхөөрөмж дээр боловсруулж, цайны ширхэгүүдийг шулуун, зэрэгцээ байрлуулснаар Цзиньфуюйцуй-д онцлог «шулуун ба нягт» дүр төрхийг бүрдүүлдэг.
5. Хөвсгөр үс бий болгох (做形提毫 — zuòxíng tíháo): Гар ажиллагаа: мастер навчийг алган дээр үрж, нарийн цагаан хөвсгөр үсний (毫, háo) үзүүрийг гадаргууд гаргаж ирснээр хуурай цайнд онцлог мөнгөлөг гялбаа өгдөг.
6. Эцсийн хатаалт (足干 — zúgān): 60–80 °C-т удаан, бага температурт хатааж, эцсийн чийгшлийн агууламж ≤ 6,5 % хүртэл бууруулна. Зөөлөн гал дээр удаан халааснаар туулайн бөөрний үнэрийг тогтоож, хадгалалтын үед хуучирч муудахыг сэргийлдэг.
7. Ангилах, хольц цэвэрлэх (整理去杂 — zhěnglǐ qùzá): Иш, хугархай болон стандарт бус фракцуудыг зайлуулж, хэмжээ, нэгэн төрөл байдалд үндэслэн зэрэглэлд хуваана.

6. Органолептик Үзүүлэлт:

• Хуурай навчны гадаад төрх: Цайны ширхэгүүд шулуун, нягт эрчлэгдсэн, жинтэй (紧直重实, jǐnzhí zhòngshí), өнгө нь гүн ногоон, тод тослог гялбаатай (绿润, lǜrùn) бөгөөд мэдэгдэхүйц мөнгөлөг хөвсгөр үстэй. Хэлбэр нь шулуун саваа хэлбэр (紧直形, jǐnzhí xíng), нэгэн төрөл байдал өндөр.
• Хуурай навчны үнэр: Тод туулайн бөөрний үнэр (栗香, lìxiāng) шинэ ногооны цэвэр ноотуудтай; уулын өндөр бүс нутгийн багцууд хөрөхөд илрэх онцлог «хүйтэн үнэр» (冷香, lěngxiāng)-ээр ялгардаг.
• Шөлний үнэр: Туулайн бөөрний үнэр давамгайлж, олон удаагийн угаалгад хадгалагдана (栗香持久). Дээд ноотуудад – залуу ногоон цайны цэвэр шинэлэг чанар (清香, qīngxiāng). Үнэр өндөр, тод (高香, gāoxiāng), хүндрэл, өвслөг чийггүй.
• Амт: Өтгөн, баялаг ба зөөлөн тослог (浓醇, nóngchún) – ногоон цайны хувьд дунджаас дээш «бие» мэдрэмж. Амин хүчлийн өндөр агууламжаас шалтгаалсан тод шинэлэг, амьд чанар (鲜爽, xiānshuǎng). Тогтвортой, удаан үргэлжилсэн амтлаг амт дагалдах хуэйгань (回甘, huígān). Гашуун, татсан амт хамгийн бага.
• Шөлний өнгө: Зөөлөн ногоон, тод, тунгалаг (嫩绿明亮, nèn lǜ míngliàng), дахин дахин угаахад шар-ногоон болж хувирдаг.
• Цайны ёроол (чанасан навч): Шар-ногоон, тод (黄绿明亮), найлзуур, навч бүтэн, тэгш, уян хатан, хэмжээний нэгэн төрөл байдал сайн.

7. Химийн Найрлага:

• Полифенолууд (катехинууд): Бэлэн бүтээгдэхүүн дэх цайны полифенолын агууламж 25 %-иас багагүй. Үндсэн бүрдүүлэгчид нь EGCG (эпигаллокатехин-3-галлат), EGC, ECG бүлгийн катехинууд. Полифенолууд нь антиоксидант идэвх, татсан амтын дэвсгэр, ундааны «бие»-ийг бүрдүүлнэ. Тал нутгийн ногоон цайтай харьцуулахад Цзиньфушань-ы уулын нөхцөл нь катехин ба амин хүчлийн харьцааг илүү тод илэрхийлэх (буурсан фенол-амин коэффициент)-д нөлөөлж, хэт татсан биш, зөөлөн, баялаг амтыг бий болгодог.
• Амин хүчлүүд: Чөлөөт амин хүчлийн агууламж 4,0 %-иас багагүй (хаврын түүхий эдэд) бөгөөд энэ нь ногоон цайны дундаж үзүүлэлтээс (2,0–3,5 %) мэдэгдэхүйц өндөр юм. Гол хувь нь L-теанин (L-茶氨酸, L-cháānjīsuān) бөгөөд «биеийн амтлаг чанар» (甘味) болон «умами» мэдрэмжийг өгдөг. L-теанин нь мөн кофейны өдөөх нөлөөг тэнцвэржүүлдэг зөөлөн тайвшруулах-төвлөрүүлэх үйлчилгээтэй.
• Усан ханд: 47,4 %-иас багагүй – энэ үзүүлэлт нь өндөр экстрактив чанар, шөлний баялаг байдлыг гэрчилдэг.
• Алкалоидууд: Кофейн (咖啡碱, kāfēi jiǎn), теобромин, теофиллин. Уулын цайн дахь кофейны агууламж нь ургалтын хугацаа урт байдгаас шалтгаалан тал нутгийнхаас дүрмээр бага зэрэг өндөр байдаг.
• Витаминууд: Витамин С (аскорбины хүчил) – ногоон цайны шинэ навч дахь агууламж нь хүнсний бүтээгдэхүүн дотор хамгийн өндрийн нэг боловч шаргалтад хэсэгчлэн задардаг. Мөн В бүлгийн (B₁, B₂), витамин K, витамин Е агуулагдана.
• Эрдэс бодисууд: Кали, манган, цайр, фтор, фосфор. Галт уулын гаралтай нил ягаан хөрс байгаа нь цайны навчийг микроэлементүүдээр баяжуулдаг.
• Эфирийн тос: Туулайн бөөрний үнэр бүрдүүлэхэд нөлөөлдөг; шатахад үүсдэг чухал дэгдэмхий бүрдүүлэгчдэд линалоол, гераниол, фенилацетальдегид, пиразинууд орно.

8. Ашигтай Шинж чанарууд:

1. Антиоксидант дэмжлэг: Катехинууд – хамгийн хүчтэй байгалийн антиоксидантуудын нэг; EGCG нь чөлөөт радикалуудыг саармагжуулж, эсийн хамгаалалтыг дэмждэг.
2. Тоникжуулах, төвлөрүүлэх нөлөө: Кофейн ба L-теанины хослол нь кофенд тохиолддог огцом өсөлт, бууралтгүйгээр зөөлөн, тогтвортой сэргэлэн цовоо байдлыг хангадаг. L-теанин нь анхаарал төвлөрөлтийг дээшлүүлж, мэдрэмжийн тод байдлыг дэмждэг.
3. Хоол боловсруулах дэмжлэг: Ногоон цайны полифенолууд нь хоол боловсруулах ферментийн ялгаралтыг өдөөж, хоолны дараах тав тухыг хөнгөвчлөх боломжтой.
4. Зүрх судасны тогтолцооны дэмжлэг: Ногоон цайг тогтмол хэрэглэх нь липидийн профайлыг сайжруулахтай холбоотой: катехинууд нь холестерины түвшинг зохицуулахад тусалдаг.
5. Бодисын солилцооны дэмжлэг: Полифенолууд ба кофейн хамтдаа термогенезийг идэвхжүүлж, бодисын солилцоо, хөнгөн мэдрэмжийг дэмждэг.
6. Бактерийн эсрэг ба үрэвслийн эсрэг үйлчилгээ: Катехинууд нь амны хөндийн хэд хэдэн эмгэг төрүүлэгч бичил биетний эсрэг бактериостатик идэвхтэй бөгөөд буйл, шүдний эрүүл мэндийг дэмждэг.
7. Танин мэдэхүйн үйл ажиллагааны дэмжлэг: L-теанин нь тархины альфа долгионыг модуляцлаж, тайвширсан төвлөрөлтийн төлөв байдлыг бий болгоход дэмжлэг үзүүлдэг.

9. Цай чанах:

• Усны температур: Аяганд стандартаар чанахад 80–85 °C; гайвань (гунфу арга)-д эхний угаалгад 85 °C. 90 °C-ээс өндөр температурт ус хэрэглэхгүй байхыг зөвлөж байна – энэ нь шинэлэг чанарыг устгаж, хэт их гашууныг үүсгэдэг.
• Цайны хэмжээ: Аяганы аргын хувьд 150 мл-т 3 г (1:50 харьцаа); гайвань-д гунфу аргын хувьд 120 мл-т 5–6 г.
• Сав суулга: Шилэн аяга – «найлзуурын бүжиг» (芽叶竖立, yáyè shùlì)-ийг ажиглахад тохиромжтой: зөөлөн найлзуурууд усанд босоо зогсох нь гайхалтай дүр зураг бүрдүүлдэг. Цагаан шаазан гайвань – үнэрийг нээх, угаалгын хугацааг хянахад тохиромжтой. Исин шавар сав – зөвшөөрөгдөх боловч үнэрийн нарийн дээд ноотуудыг «шингээх» магадлалтай.
• Процесс:
  1. Саваа халуун усаар бүлээцгээж, усыг нь асга.
  2. Цайгаа хий.
  3. Шилэн аяга (上投法, shàngtóufǎ – дээдээс хийх арга): Эзлэхүүний ⅓-тэй тэнцэх ус хийж, цайг 2–3 минут норгоод, дараа нь ⅞ хүртэл дүүргэ. 2–3 минутын турш босоо зогссон найлзууруудын үзэмжийг бишрэн байлга. Гурав хүртэл удаа ус нэмж болно.
  4. Гайвань (гунфу): 85 °C-ийн усаар богино угаалга (5 секунд) хийгээд асга. Хоёр дахь угаалга – 20 секунд, гурав дахь ба дараагийнх – тус бүрд 10 секунд нэмэгдүүлнэ. 4–6 угаалга.
  5. Хамгийн сайн ус – зөөлөн булгийн эсвэл шүүсэн ус.

10. Хадгалалт:

• Агаар нэвтрэхгүй сав баглаа боодол (вакуум эсвэл хавхлагатай нягт тугалган уут), гадны үнэр, шууд гэрэл, чийгээс хамгаалах.
• Оновчтой температур – 0–5 °C (хөргөгч). Хөргөсөн уутыг нээхээс өмнө онгойлголгүйгээр тасалгааны температурт хүртэл дулаацуулж, навчны гадаргуу дээр чийг конденсатлахгүй байх хэрэгтэй.
• Хөргөгчинд хадгалсан нээгдээгүй савлагааны хадгалах хугацаа – 18 сар хүртэл. Нээсний дараа 4–6 долоо хоногийн дотор хэрэглэж дуусгахыг зөвлөдөг.
• Шинэ цайг (新茶) үйлдвэрлэснээс хойш анхны чаналга хийхээс өмнө 7–15 хоног байлгахыг зөвлөдөг: энэ хугацаанд шаргалтаас үлдсэн «галт энерги» (火气, huǒqì) сарниж, амт нь илүү бүрэн болдог.

11. Үнэ ба Хуурамч бүтээгдэхүүн:

• Үнийн ангилал ба үнэд нөлөөлөгч хүчин зүйлс: Онцгой зэрэглэл (特级): нэг жинь (500 г)-д 500–1000 юань – дөнгөж дэлгэрч эхэлсэн навчтай нэг найлзуур, өндөр эрчимтэй туулайн бөөрний үнэр, тод хөвсгөр үс. Нэгдүгээр зэрэглэл (一级): нэг жинь-д 300–500 юань – хоёр навчтай нэг найлзуур, цэвэр үнэр, тод шөл. Хоёрдугаар зэрэглэл (二级): нэг жинь-д 100–300 юань – гурван навчтай нэг найлзуур, өтгөн, тогтвортой амт, үнэ чанарын маш сайн харьцаа. Үнэ нь түүврийн хугацаа (хаврын эхэн үеийн түүвэр хамгийн үнэтэй), ургах өндөр, гар хөдөлмөрийн эзлэх хувь болон тухайн аж ахуйн нэгжээс хамаарна.

• Хуурамч бүтээгдэхүүнээс хэрхэн сэргийлэх вэ:

  • Аж ахуй, улирал, зэрэглэлийн талаар ил тод мэдээлэлтэй эрх бүхий дилерүүдээс худалдан ав. Газарзүйн заалтын тэмдэглэгээтэй (地理标志) байх нь чухал үзүүлэлт.
  • Гадаад төрхийг үнэл: жинхэнэ Цзиньфуюйцуй – шулуун, нягт, хүнд, хар ногоон өнгөтэй, харагдахуйц цагаан хөвсгөр үстэй ширхэгүүд. Хуурамч бүтээгдэхүүн нь хэмжээ, хэлбэрийн нэгэн төрөл байдалгүйгээр илэрдэг.
  • Туулайн бөөрний үнэр – нэрийн хуудас: цэвэр туулайн бөөрний өнгө аяс байхгүй эсвэл хуучирч муудсан, хүчиллэг, утаат үнэр байвал чанаргүй эсвэл хуурамч бүтээгдэхүүн болохыг гэрчилнэ.
  • Шөл нь зөөлөн ногоон, туйлын тунгалаг байх ёстой; бүдэг эсвэл хар шар шөл нь хуучирсан эсвэл буруу боловсруулсан түүхий эдийг илтгэнэ.
  • Сэжигтэй бага үнэ (нэгдүгээр зэрэглэл гэж зарласан тохиолдолд нэг жинь-д 80–100 юань-аас доош) нь бараг гарцаагүй түүхий эдийг илүү хямд тал нутгийн ногоон цайгаар сольсныг хэлнэ.

12. Сонирхолтой Баримтууд:

• Цзиньфушань ууланд 17,712 зэрлэг эртний цайны мод ургах бөгөөд тэдгээрийн хамгийн том нь 80 см диаметртэй иштэй. Энэ нь Юньнаний дараа орох Хятад дахь зэрлэг цайны модны хоёр дахь том массивыг бүрдүүлдэг. Сунь Ятсений их сургуулийн профессор Жан Хундогийн тодорхойлсон эндемик зүйл Camellia nanchuanica H.T. Chang et Xiong («наньчуань цай») нь селекцид үнэтэй генетик нөөц юм.

• Наньчуань цайтай холбоотой шүлэг домогт: «Дамо цзиньшэнь цзян шаньдянь, цяоши фофа сянь чаюань» (达摩金身降山巅，巧施佛法现茶园 – «Алтан Дамо уулын оргил дээр бууж, гайхамшигтайгаар цайны цэцэрлэг илрүүлэв») гэсэн байдаг. Домог ёсоор Цзиньфушань-д цай бий болсон нь Буддын уламжлалтай холбоотой: Бодьдарма зовлонт хүмүүсийг анагаахаар цайны шугуйг бий болгосон гэдэг.

• Цзиньфуюйцуй-н үйлдвэрлэлийн бүрэн цикл нь машин боловсруулалт ба гар хөдөлмөрийг хослуулсан 28 үйлдлээс бүрдэх бөгөөд бүс нутгийн биет бус соёлын өвийн бүртгэлд бүртгэгдсэн.

• Наньчуань бол баруун өмнөд Хятад дахь цай, хулс, шилмүүст (мөнгөлөг гацуур) экосистем нэг дор нийлдэг цорын ганц дүүрэг юм. Том цайны мод, дөрвөлжин хулс, мөнгөлөг гацуурын өвөрмөц хослол нь Хятадад аналоггүй ботаникийн үзэгдэл болох «амьд бүс»-ийг бүрдүүлдэг.

• 1980-аад онд Наньчуань-ы «Эмэй» нэртэй улаан цайг чанарын хувьд Энэтхэгийн Ассам цайтай дүйцүүлж, Их Британи, АНУ, Сингапур, Малайз, ХБНГУ-д экспортолж байв. 1990-ээд онд ногоон цайны үйлдвэрлэлд шилжих шийдвэр нь Цзиньфуюйцуй-г бүс нутгийн гол бүтээгдэхүүн болгон хувиргасан стратегийн сонголт байв.

13. Бусад ногоон цайтай харьцуулалт:

• Юнчуань Сюя (永川秀芽, Yǒngchuān Xiùyá): Чунцины бас нэгэн алдарт ногоон цай бөгөөд Юнчуань дүүрэгт үйлдвэрлэгддэг. Шарсан Цзиньфуюйцуй-гээс ялгаатай нь «хунцин» (烘青, халуун агаараар хатаасан) төрөлд хамаарна. Сюя-н үнэр нь илүү зөөлөн, цэцэгслэг-өвслөг аястай бол Цзиньфуюйцуй нь өтгөн туулайн бөөрний өнгө аяс, шөлнийхөө илүү «хүнд бие»-ээр ялгардаг.

• Синьян Маоцзянь (信阳毛尖, Xìnyáng Máojiān): Хэнань мужийн алдарт ногоон цай, «Хятадын арван агуу цай»-н нэг. Маоцзянь – элбэг хөвсгөр үстэй, шинэхэн, бага зэрэг буурцаг шиг үнэртэй шарсан ногоон цай. Цзиньфуюйцуй нь илүү тод туулайн бөөрний ноот, бат бөх, өтгөн амтаар (浓醇) ялгардаг бол Синьян Маоцзянь нь нарийн төвөгтэй, хөнгөн чанар руу тэмүүлдэг.

• Мэндин Ганьлу (蒙顶甘露, Méngdǐng Gānlù): Мэндин уулын сонгодог сычуань ногоон цай, Хятадын хамгийн эртний нэрт цайны нэг. Эрчлэгдсэн хэлбэртэй, цэцэгслэг-туулайн бөөрний үнэртэй. Мэндин Ганьлутай харьцуулахад Цзиньфуюйцуй нь илүү шулуун хэлбэртэй ширхэгүүд, Цзиньфушань-ы карст массивын өндөр уулын терруараас шалтгаалан илүү тод уулын эрдэслэг чанартай.

• Эньши Юйлу (恩施玉露, Ēnshī Yùlù): Хүбэй мужийн сонгодог ууршуулсан (蒸青) ногоон цайны цорын ганц төлөөлөгч. Юйлу нь гүн ногоон өнгөтэй, ууршуулсан цайнд онцлог тод «шинэхэн далайн» үнэртэй нь Цзиньфуюйцуй-н туулайн бөөрний, «шарсан» профайлаас эрс ялгагдана.

Эцэст нь:

Цзиньфуюйцуй бол мянган жилийн уламжлал, орчин үеийн ур чадварын уулзвар дээр, Алтан Будда уулын өвөрмөц байгалийн ландшафтад төрсөн цай юм. Түүний өтгөн туулайн бөөрний үнэр, тослог баялаг амт, удаан амтлаг амт дагалдах чанар нь баруун өмнөд Хятадын олон арван бүс нутгийн ногоон цайн дунд танигдахуйц болгодог. Цайнд дурлагчдын хувьд энэ нь зэрлэг аварга цайны мод мөнгөлөг гацуур, дөрвөлжин хулстай зэрэгцэн ургаж, манан, карст хаднууд өөр хаана ч хуулбарлашгүй терруарыг бүрдүүлдэг Чунцин бүс нутгийн цайны соёлтой танилцах боломж юм. Цзиньфуюйцуй нь ногоон цайнаас түр зуурын хөнгөн чанарыг биш, гүн гүнзгий, бүтэц, мартагдашгүй туулайн бөөрний «гарын үсэг»-ийг эрхэмлэдэг хүмүүст онцгой тохирох юм.